Omschrijving Constructivisme (Synoniem of inbegrepen)


De eerste decennia van de 20e eeuw behoren tot de meest spannende en vernieuwende jaren uit de geschiedenis van de Russische kunst. Tussen 1910 en 1930 wisten kunstenaars in Rusland een volledig nieuwe beeldtaal te creëren, waarbij de oude kunst werd vervangen door een nieuw revolutionair artistiek universum. Figuratie werd afgewezen en er ontstond een volledig abstracte kunst, bestaande uit geometrische vormen in wit, zwart en primaire kleuren. De kunstenaars associeerden zich met het gedachtengoed van de Russische Revolutie en verbeeldden de nieuwe maatschappij en de droom van de heilstaat. Kunst voor de mensheid die zijn ketenen had afgeworpen.

Een van de kunststromingen die ontstonden was het Constructivisme omstreeks 1913 in Oekraïne / Rusland. Het verwierp de traditionele denkbeelden over kunst en vond dat het de vormen en processen van de moderne technologie moest nabootsen. Dit gold voornamelijk sculpturen, die ‘geconstrueerd’ werden uit onderdelen, waarbij industriële materialen en technieken werden gebruikt. Abstracte vormen worden gebruikt om constructies en bouwsels te creëren die deden denken aan machines en in de ruimte worden geplaatst.

Hoewel het ‘zuivere’ Constructivisme gedurende de eerste jaren van de revolutie algemeen verspreid was in Oekraïne/Rusland, zijn de doelen en de idealen ervan gedurende de gehele twintigste eeuw door kunstenaars nagestreefd. Ook hedendaagse kunstenaars maken Constructivistisch werk maar die worden in deze website aangeduid als Concreet werk.


Lissitzky El, Prounenraum 1923 (reconstr 1965)

Lissitzky El, Prounenraum 1923 (reconstructie 1965)


In de schilderkunst speelde, kort voor de Eerste Wereldoorlog, de Russische avant-garde een opvallend belangrijke rol in de ontwikkeling van de abstracte kunst. Uit het Rayonisme van Mikhaïl Larionov en het Suprematisme van Kazimir Malevitsj puurde Vladimir Tatlin het Constructivisme.

Volgens quasi mathematisch-technische principes worden door de constructivisten vooral geometrische vormen in compositie gebracht en werd gewild afgezien van enige subjectieve expressie. Het was vooral hun ontzag voor machines, de architect en de toegepaste technische constructies waardoor de constructivisten werden meegesleept; hierin zagen zij een houvast voor hun streven naar duidelijkheid en exactheid en tegen subjectief individualisme.

Schilderen was voor de constructivisten in de eerste plaats een objectieve studie, een halsstarrig doorvoeren van de strengste vereenvoudiging van de schilderkunstige middelen, tot er ten slotte niets overbleef dan het bekende vierkante zwarte vlak van Kasimir Malevitsj.

Van hieruit werd de schilderkunst vanaf de basis opnieuw opgebouwd. Niet naar subjectieve uitingsbehoeften maar met de volgende Constructivistische kenmerken:

  • Gebruik van geometrische, abstracte vormen.
  • Vormentaal en materiaal zonder ‘handschrift’: geen emotie, expressie of individualiteit.
  • Autonome kunst: verwijst niet naar iets buiten zichzelf: het is geometrische kunst die niets symboliseert.
  • De kunstenaar was onderzoeker, ingenieur en ‘kunst constructeur’.
  • Een nieuwe taal, als uitdrukking van een socialistische samenleving: machine-esthetiek en nieuwe materialen en vormen.

In vele manifesten en avant-gardistische programma’s werden de ingewikkelde en uiteraard theoretisch filosofische discussies van de constructivisten vastgelegd, met name in de periode van 1915 en 1920.

Uiteindelijk werd in dat laatste jaar werd het constructivistisch manifest opgesteld, waarin afstand werd genomen van het futurisme en kubisme.

  • Kunst moest de vormen en processen van de moderne technologie nabootsen.
  • Aan de basis lag een geometrische constructie, ruimtelijkheid, de structuur en vooral de wetten van deze structuur.
  • Constructivisten hadden veel belangstelling voor de toepassing van moderne technieken. Zij gebruikten materialen als staal, beton en glas, waarbij de constructie zichtbaar moest blijven. De dynamische, abstracte vormentaal met vooral driedimensionale vormen, legde de nadruk op materiaal en constructie.
  • Om subjectief individualisme te vermijden, werden composities met geometrische vormen op berekenende wijze samengesteld, vanuit ontzag voor technologie. Zij streefden naar duidelijkheid en exactheid.

De constructivisten vonden niet alleen de esthetische kant van het werk belangrijk, maar probeerden ook als actieve deelnemers kunst te creëren die de sociale en politieke veranderingen ondersteunde.

  • Via de industrie en massaproductie moet de kunst samengebracht worden met het dagelijkse leven. De kunstenaar die zijn eigen kunst wilde maken, werd veroordeeld als ‘bourgeois’, burgerlijk. De ‘intellectuele productie’ van de constructivistische kunstenaar moest dienstbaar zijn aan het nieuwe communistische collectief. De vormentaal van de abstracte constructies was verbonden met de ideologie van het Marxisme, de kunstzinnige bijdrage aan de industriële productie. Men streefde naar objectiviteit, met een positieve houding ten opzichte van de technologie die dan weer ten dienste moet staan van een klasseloze maatschappij.

Naum Gabo en Antoine Pevsner waren toen al uitgegroeid tot de belangrijkste Russische exponenten van de beweging. František Kupka, László Moholy-Nagy en Victor Vasarely verdienden evenzeer hun constructivistische sporen.

Het Constructivisme was van 1917 tot 1921 de officiële kunst van de Russische Revolutie. Tal van moderne kunstenaars, ook Wassily Kandinsky en Vladimir Tatlin, bezetten belangrijke officiële posten, zoals leraar aan de kunstacademie van Moskou. Maar na 1920 werden de moderne kunstuitingen door de regering veroordeeld als onbegrijpelijk voor het gewone volk en in strijd met het algemeen belang. Omstreeks 1922 waren de constructivistische activiteiten in de Sovjet-Unie teruggebracht tot de toegepaste kunst. Begin jaren dertig werd de kunstvorm echter als te ‘bourgeois’ bestempeld en werden kunstenaars aangespoord tot ‘hervorming’.

Vanaf de jaren zestig kwam er weer aandacht voor het werk van de constructivisten en sinds de jaren negentig zijn er weer een aantal gebouwen gebouwd in de stijl van het Constructivisme van de jaren twintig, waaronder het winkelcomplex ‘Tri kita’ aan de Minskoje sjosse (weg van Moskou naar Minsk).


Naam Kunststroming: Constructivisme.
Synoniem of inbegrepen:
Onderdeel van: Geometrische Abstractie.
Kunstperiode: Modern.
Kunstvormen: Schilderijen, Reliëfs, Sculpturen, Constructies, Architectuur.
Kenmerken: Geometrisch, Geconstrueerd.
Technieken:


Oorsprong: Oekraïne / Rusland.
Ontstaan: Ca. 1913.
Bloeiperiode: 1913 – 1922.
Beëindigd: Ca. 1922.


Bekende werken:
Kunstgroepen:
Collecties / musea:


Publicaties:
Websites: 
Emedia:


Initiators: 

  • Vladimir Tatlin | UA 1885 – 1953 RU | Schilderijen, Constructies, Sculpturen | Modern | Constructivisme.
  • Kasimir Malevitch | UA 1878 – 1935 RU | Schilderijen | Modern | Kubisme, Constructivisme, Suprematisme.

Moderne kunstenaars:

  • Naum Gabo.
  • Natalja Gontsjarova.
  • Vasili Jermilov,
  • František Kupka.
  • Michail Larionov
  • El Lissitzky | RU 1890 – 1941 RU | Schilderijen, Grafiek, Fotografie | Modern | Abstract Divers.
  • László Moholy-Nagy | HU 1895 – 1946 US | Sculpturen, Schilderijen, Foto’s | Modern | Constructivisme.
  •  Nadezjda Oedaltsova
  • Antoine Pevsner.
  • Ivan Poeni
  • Ljoebov Popova
  • Alexander Rodchenko | RU 1891 – 1956 RU | Sculpturen, Schilderijen, Grafiek, Foto’s | Modern | Constructivisme, Suprematisme.
  • Olga Rozanova.
  • Nikolaj Soejetin
  • Vladimir Stenberg
  • Varvara Stepanova.
  • Ilja Tsjasjnik
  • Jakov Tsjernichov.
  • Manuel Rendón Seminario.
  • Joaquín Torres García.

Hedendaagse kunstenaars:


Exposities:


Nieuwsberichten:


Bronnen: Zie publicaties en websites.
Bijgewerkt: 16022012/15102013/23072014/25082014/09022016/26122017/26012018.