Introductie:

Jan Wolkers was een Nederlandse beeldend kunstenaar en schrijver die zijn opleiding onder meer kreeg aan de Rijksacademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam. Hij werkte vooral in Amsterdam en op Texel. Hij werd voorgedragen voor verschillende prijzen voor zijn literaire werk. De onderscheidingen weren door hem teruggegeven of geweigerd. Belangrijke beeldende kunst werken worden gerekend tot het Abstract Colorisme. Bekend schilderij van hem is zijn laatste ‘Het Grote Gele Doek uit 2006.  Jan Wolkers is in Nederland vooral bekend geworden als schrijver. Maar de Oegstgeester, die zijn levensavond doorbracht op Texel, is opgeleid tot beeldhouwer en schilder. Hij beschouwde zichzelf vooral als beeldhouwer.


Jan Wolkers, Het Grote Gele Doek, 2006, Museum de Lakenhal, Leiden NL.


Biografie:

Jan Wolkers bezocht de mulo, maar moest al snel van school wegens slechte punten en moest dan helpen in de kruidenierswinkel van zijn vader in Oegstgeest NL. Hij was onder andere dierenverzorger in een laboratorium van de Universiteit Leiden, was tuinman en schilderde landschappen. In de oorlog werkte Jan Wolkers eerst als jongste bediende in het distributiekantoor in Oegstgeest NL. Later dook hij onder. Hij nam les aan de Leidse schilderacademie Ars Aemula Naturae en hij leerde typen – de enige vaardigheid waarin hij ooit een diploma zou behalen. Kort na de bevrijding woonde Jan Wolkers in Parijs FR.

Jan Wolkers huwde in 1947 met Maria de Roo. Hun dochter Eva overleed in 1951 door een ongeluk in bad. Deze traumatische gebeurtenis zou Wolkers later verwerken in de roman Een roos van vlees uit 1963.

In 1950 verhuisde de familie naar een woonatelier in de Amsterdamse Rivierenbuurt. In Amsterdam studeerde hij tot 1953 aan de Rijksacademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam NL.

Van 15 juli tot 14 augustus 1954 volgde Jan Wolkers de Internationale Sommerakademie für bildende Kunst in Salzburg AT, die in 1953 door Oskar Kokoschka was opgericht. Daar kreeg hij een beurs voor van het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen. Hij kreeg er les van de Italiaanse beeldhouwer Giacomo Manzù.

In 1957 kreeg hij een Franse beurs om bij Ossip Zadkine te studeren in Parijs FR.

In 1956 ontving Jan Wolkers voor zijn bronzen beeld Jongen met haan de Sint-Lucas medaille. Ook in 1956 kreeg hij zijn eerste belangrijke opdracht, het Watersnoodmonument in Kruiningen. Het eerste ontwerp voor dit monument was voor die tijd revolutionair, het ontwerp was helemaal van glas. Waarschijnlijk is Wolkers de eerste ter wereld die zo vroeg een beeld van glas gemaakt heeft. Dit eerste ontwerp werd afgewezen. In 1957 werd het monument voltooid, een bronzen beeld van een jonge vrouw met een verdronken kind op haar arm, ter herinnering aan de watersnood van 1953 in Zeeland.

In 1958 trouwde Jan Wolkers in Frankrijk met Annemarie Nauta. Het huwelijk zou niet lang duren. Deze periode vormde later de inspiratie voor de roman Turks fruit. Olga, de hoofdpersoon uit dit boek, was gebaseerd op Nauta.

Zijn schrijversdebuut vond plaats in 1961 toen de verhalenbundel Serpentina’s petticoat uitkwam. In 1962 verscheen zijn eerste roman Kort Amerikaans. Daarna verscheen er geregeld een nieuw boek van zijn hand. In 1969 verscheen Turks fruit, Wolkers’ grootste literaire succes. De boeken van Wolkers hebben autobiografische elementen een sterke rol. Andere thema’s die veel voorkomen in het werk van Wolkers zijn (lichamelijk) verval en de dood. Op zijn eerste schilderijen gebruikte hij ook het thema dood, bijvoorbeeld stillevens met schedels.

In 1963 ontmoette Jan Wolkers de toen 17-jarige Karina Gnirrep. Zij woonde schuin tegenover zijn atelier in de Amsterdamse Rivierenbuurt. Karina trok kort daarna bij hem in.

Jan Wolkers bestudeerde in 1964 een werk van George Segal in het Stedelijk Museum Amsterdam NL.

In 1980 verhuisde het paar naar de buurtschap Westermient op het eiland Texel NL. In 1981 trouwde Jan Wolkers met Karna Gnirrep.

De beelden van Jan Wolkers zijn vaak slachtoffer van vandalisme. Voorbeelden hiervan zijn het Auschwitz-monument in Amsterdam en het monument op de dijk bij Ceres op Texel. Als reactie op de vernieling van het monument bij Ceres in 2003 maakte Wolkers bekend dat hij minder met glas en meer met staal zou gaan werken. Zo werd een glazen werk in zijn geboorteplaats Oegstgeest NL vernield. Na restauratie werd het verplaatst naar een nieuwe locatie vóór het gemeentehuis, waar het  permanent met camera’s wordt bewaakt.

De laatste twintig jaar werkte Jan Wolkers aan een oeuvre van monochrome schilderijen, waarbij hij de verf met kleine toetsen in subtiele kleurschakeringen op het doek aanbracht. Met dit gele doek wilde Wolkers een stralend schilderij maken. Al vanaf zijn vroegste jeugd bezocht Wolkers regelmatig Museum De Lakenhal. Het Laatste Oordeel van Lucas van Leyden maakte diepe indruk op hem en de museumcollectie bleek een belangrijke inspiratiebron voor zijn werk als beeldend kunstenaar en schrijver.

In 2006 werd Jan Wolkers ereburger van Texel NL. Ook andere gemeenten die zich met hem  en zijn werk verbonden voelen, eren zijn nagedachtenis. Zo zijn er in Oegstgeest, Leiden, Voorschoten, Groningen, Kloetinge en Utrecht straten, singels en lanen naar hem vernoemd.

Jan Wolkers overleed in zijn slaap op vrijdag 19 oktober 2007, een week voor hij 82 jaar zou worden, in zijn huis op Texel NL. In het ziekenhuis in Den Helder NL was kort daarvoor geconstateerd dat hij aan een levercirrose leed, die niet meer te behandelen was.

In augustus 2008 kwam zijn prentenboek ‘Het was wel een heel lief varkentje’ uit, het eerste fictieboek voor kinderen geschreven. Het was zijn laatste geschreven tekst.

Op de tiende sterfdag van Jan Wolkers, 19 oktober 2017, verscheen de langverwachte biografie ‘Het litteken van de dood’, een indrukwekkend boekwerk van Onno Blom over de beeldhouwer-schilder-schrijver, over het rebelse leven van één van de meest geliefde kunstenaars van Nederland. De dag daarvoor werd op de Nederlandse publieke televisie het programma ‘De wereld draait door’ uitgezonden over de biografie in aanwezigheid van de biograaf de weduwe van Jan Wolkers, Karna Gnirrep en een vriend van hem. Helaas was in dat programma geen aandacht voor zijn beeldhouwwerken en schilderijen.


Jan Wolkers, Monument milieu en toerisme bij Blauwe Hand, deBelterwiede.


Beschrijving werk:

Jan Wolkers wordt gerekend tot de beste auteurs in de naoorlogse Nederlandse literatuur, met als bekendste titels de romans Terug naar Oegstgeest (1965) en Turks fruit (1969). Hij weigerde zowel de Constantijn Huygensprijs (toegekend 1982) als de P.C. Hooft-prijs (1989). Zijn beeldende, directe taalgebruik vond veel navolging. In weerwil van zijn grote bekendheid als schrijver heeft Wolkers altijd te kennen gegeven dat hij zichzelf in de eerste plaats beeldhouwer voelde.

De schilderijen van Jan Wolkers staan in het teken van het licht. Het licht vormt het intermediair tussen hemel en aarde. Daarom gebruikte hij glas als materiaal voor zijn beeldhouwwerken. Hij zag glas als gestold licht. In zijn schilderijen zijn, als door een gordijn van kleurige lichtpuntjes, de wisselende gesteldheden van dit verschijnsel te zien. Het zijn hierdoor stille vergeestelijkte geworden doeken geworden, die de zuiverste abstractie als onderwerp hebben: de poëzie van het licht.

Jan Wolkers signeerde zijn schilderijen soms aan de achterzijde, net als Mondriaan, omdat hij vond dat de handtekening detoneert met het werk. Zijn schilderijen ontstaan, stelde Wolkers in 2007, uit wat hij in eenzaamheid in zichzelf verzamelt. Daar moet hij rustig voor leven. Inspiratiebronnen voor zijn abstracte werken zijn de zee, het landschap en de rust. Veelbesproken zijn de verkiezingsaffiches die hij in de tweede helft van de zestiger jaren voor de CPN schilderde.

Landgoed Oud-Poelgeest (Oegstgeest NL) speelde een belangrijke rol in de jeugd van Jan Wolkers. Tijdens de laatste jaren van de Duitse bezetting doolde de jonge Jan Wolkers frequent met zijn schetsboek en schilderkistje door het bos van Oud Poelgeest. Zo bracht hij de hele omgeving in beeld. Het schetsboek, dat hij als jongen van 17 en 18 daarmee vulde, is bewaard gebleven.
het laatste grote werk van Wolkers, ‘het grote gele doek’, draagt nummer 2006. Jan Wolkers gaf zijn schilderijen nooit titels, maar nummers en signeerde aan de achterkant, om het kleurbeeld van het schilderij niet te doorbreken. Het cadmiumgele doek, dat eigendom is van Stedelijk Museum De Lakenhal in Leiden, verwijst regelrecht naar de tulpenboom van Boerhaave op Oud-Poelgeest. Jan Wolkers plantte een stekje van deze boom naast zijn atelier op Texel. Hij was elk voorjaar weer geïmponeerd door de gele herfstblaadjes, die zijn tulpenboom liet vallen. Hij voltooide het werk kort voor zijn dood.


Jan Wolkers, Abstract composition, 1980.


Naam: Jan Hendrik Wolkers.
Geboren: 26.10.1925, Oegstgeest NL.
Overleden: 19.10.2007, Westermient, Texel NL.
Nationaliteit: Nederlandse.
Woon / werkplaatsen:

  • 1925 – ????, Oegstgeest NL.
  • 1945 – ????, Parijs FR.
  • 1950 – 1980, Amsterdam NL.
  • 1980 – 2007, Westermient, Texel NL.

Kunstopleiding:

  • ???? – ????, Schilderacademie Ars Aemula Naturae, Leiden NL.
  • ???? – ????, Beeldend kunstenaar, Den Haag NL.
  • ???? – 1953, Rijksacademie van Beeldende Kunsten, Amsterdam NL.

Toelagen:

  • 1954, Beurs Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen voor Internationale Sommerakademie für bildende Kunst in Salzburg AT.
  • 1957, Franse studiebeurs voor Ossip Zadkine.


Residenties:

Studiereizen:
Functies kunstwereld:
Onderscheidingen:

  • 1963, Literatuurprijs Amsterdam. Hij stuurde de prijs in 1966 terug uit protest tegen het optreden van de politie bij de rellen rond het huwelijk van Beatrix en Claus.
  • 1982, Jan Wolkers weigerde de Constantijn Huygensprijs.
  • 1989, P.C. Hooft-prijs toegekend. Hij weigerde die, onder meer omdat hij vond dat hij al eerder prijzen had verdiend voor zijn boeken.
  • 1991, Busken Huetprijs 1991, voor zijn essays Tarzan in Arles.
  • 2006, Ereburger van Texel NL.

Actieve periode:


Vertegenwoordiging: 
Contactpersoon: 
Adres:
Telefoon: +31(0)
Email:
Website:
Emedia:


Kunstvormen: Beeldhouwer, Schilder, Schrijver.
Kunstperiode: Modern.
Kunststromingen:

Kunstfasen:

  • ???? – ????, Studieperiode.
  • ???? – ????, …..

Technieken:
Bekende werken:

  • 2006, Jan Wolkers, Het Grote Gele Doek.
    Projecten / opdrachten:
  •  1956, Watersnoodmonument, Kruiningen NL, eerste belangrijke opdracht.

Kunstgroepen:
Kunstrelaties:
Leraar van / invloed op:
Leerling van / invloed van:

  • Giacomo Manzù.
  • Ossip Zadkine.

Museumcollecties:

Overheidscollecties:
Private collecties:
Galerie collecties:


Museumexposities: (Solo / Duo / Groep / ?)

  • 2009, Museum De Lakenhal, Leiden NL, Jan Wolkers (S)

Galerie exposities: (Solo / Duo / Groep / ?)
Overige exposities: (Solo / Duo / Groep / ?)


Eigen publicaties:
Catalogi:
Boeken:

  • 1996,  Tijd bestaat niet. Leven en werk van Jan Wolkers, Murk Salverda, Erna Staal:De Bezige Bij, Amsterdam,  Schrijversprentenboek 38.
  • 2002, Jan Wolkers, Schilderijen, tekeningen, beelden, Paul Steenhuis, Murk Salverda, Erna Staal: Waanders, Zwolle.
  • 2007, Jan Wolkers Foto, Steye Raviez, Coen Verbraak, De Bezige Bij, Amsterdam.
  • 2008,Zo is het genoeg. Het laatste jaar van Jan Wolkers,Onno Blom,  De Bezige Bij, Amsterdam.
  • 2008, Marszwart & titaanwit, Onno Blom, Irma Boom, De Bezige Bij, Amsterdam, bij tentoonstelling in Stedelijk Museum De Lakenhal.
  • 2017, Biografie ‘Het litteken van de dood’, van Onno Blom, De Bezige Bij, Amsterdam

Artikelen:
Radio / televisie:
Video / film:
Websites:
Verfilmingen:

  • 1973, Turks fruit, regie: Paul Verhoeven, met onder andere: Rutger Hauer en Monique van de Ven.
  • 1979, Kort Amerikaans, regie: Guido Pieters, met onder andere: Derek de Lint, Cristel Braak en Joop Admiraal.
  • 1983, Brandende liefde, regie: Ate de Jong, met onder andere: Peter Jan Rens en Monique van de Ven.
  • 1985, Een roos van vlees (Zweedse verfilming) regie: Jon Lindström.
  • 1987, Terug naar Oegstgeest, regie: Theo van Gogh, met onder andere: Tom Jansen en Geert de Jong.
  • 1998, De wet op het kleinbedrijf, Humanistisch Verbond, regie: Kees Vlaanderen.
  • 2008, Zomerhitte regie: Monique van de Ven, met onder andere Sophie Hilbrand en Waldemar Torenstra.

Eigen citaten:


Nieuwsberichten:


Bronnen: Zie publicaties en websites.
Copyright: JJJJ Erven van Jan Wolkers.
Emailcontact:
Bijgewerkt: 06102017/.


Vaak worden alleen de belangrijkste collecties, exposities, publicaties e.d. weergegeven.